Sun, 04 / 2018 11:01 PM | Tánh Kỳ

Thuở xưa, đức Phật ở tại nước Xá-vệ. Trong hàng đệ tử Phật có một thầy tì-kheo lớn tuổi tên Bàn-đặc mới xuất gia, bẩm tánh chậm lụt. Đức Phật sai năm trăm vị a-la-hán luân phiên dạy dỗ thầy mỗi ngày. Vậy mà suốt ba năm, thầy cũng không thuộc nổi một bài kệ. Cả nước ai cũng biết thầy là người tối dạ.

Đức Phật thương xót, gọi thầy đến dạy cho bài kệ:

Giữ miệng, tâm thuần thiện

Thân không phạm lỗi lầm

Ai làm được như thế

Thoát ngoài vòng tử sanh.

Bàn-đặc cảm ân từ bi của đức Phật nên rất vui mừng, tâm trí sáng tỏ, đọc thuộc bài kệ ấy. Đức Phật dạy:

– Này Bàn-đặc, thầy đã lớn tuổi nhưng chỉ thuộc được một bài kệ mà mọi người bình thường đều biết, chẳng có gì kỳ đặc cả. Như Lai sẽ giảng cho thầy nghe ý nghĩa của bài kệ này, hãy nhất tâm lắng nghe.

Bàn-đặc vâng lời, chí thành nghe giảng. Đức Phật giảng về nguyên nhân thân, miệng, ý tạo mười nghiệp; dạy thầy quán chiếu sự sinh khởi và hoại diệt của chúng. Chúng sanh trôi lăn mãi trong ba cõi sáu đường, sanh thiên, đọa lạc hay đắc đạo, chứng niết-bàn đều do ba nghiệp này. Cứ thế, đức Phật chỉ dạy vô lượng pháp vi diệu cho Bàn-đặc. Nghe đức Phật dạy, Bàn-đặc hoát nhiên khai ngộ, liền chứng quả A-la-hán.

Khi ấy, trong tăng đoàn có năm trăm vị tì-kheo-ni ở một tinh xá riêng. Mỗi ngày đức Phật bảo một vị tì-kheo đến đó thuyết pháp cho họ. Ngày mai là đến lượt Bàn-đặc. Các vị tì-kheo-ni biết tin này đều cười nhạo, nói với nhau: “Ngày mai thầy Bàn-đặc đến, chúng ta sẽ nói ngược bài kệ của thầy để thầy xấu hổ không nói được lời nào!”.

Sáng hôm sau Bàn-đặc đến tinh xá tì-kheo-ni, tất cả các cô đều ra làm lễ, nhìn nhau cười khúc khích, thỉnh ngài ngồi, dọn thức ăn cúng dường. Sau khi Bàn-đặc thọ trai, rửa tay xong, các cô thỉnh thầy thuyết pháp. Bàn-đặc lên pháp tòa, khiêm tốn nói rằng:

– Tôi là kẻ phước mỏng kém tài, mới làm sa-môn lại ngu si, sở học kém cỏi, chỉ biết qua loa ý nghĩa của một bài kệ, nay sẽ trình bày với các vị, xin hãy lắng nghe!

Các tì-kheo-ni trẻ tuổi định nói ngược lại bài kệ, nhưng miệng không mở ra được nên sợ hãi, hối hận cúi đầu sám hối.

Bàn-đặc liền theo như lời Phật dạy, trình bày cặn kẽ về các pháp cội nguồn thân tâm, tội phước trong ngoài, sanh thiên, đắc đạo, ngưng thần, đoạn tưởng, nhập định. Khi ấy, các tì-kheo-ni nghe giảng, vô cùng kinh ngạc, nhất tâm hoan hỷ, nên đều chứng quả A-la-hán.

Ngày hôm sau, vua Ba-tư-nặc thỉnh đức Phật cùng chúng tăng vào cung cúng dường. Muốn cho mọi người biết uy thần của Bàn-đặc, đức Phật đưa bát của Ngài cho thầy mang đi theo sau. Người giữ cửa nhận ra thầy, giữ lại không cho vào và nói:

– Ông làm sa-môn mà một bài kệ học không xong, làm sao nhận được sự cúng dường! Tôi là người thế tục còn biết bài kệ đó, huống gì ông là sa-môn lại không có trí tuệ, cúng dường cho ông cũng không có lợi ích gì, cho nên ông không cần phải vào!

Bàn-đặc đành đứng bên ngoài. Đức Phật ngồi trên đại điện, rửa tay. Bàn-đặc từ bên ngoài duỗi tay dài ra đưa bát vào tận trong cung cho đức Phật. Vua, quần thần, phu nhân, thái tử và tứ chúng thấy cánh tay đưa vào mà không thấy người đâu, nên kinh ngạc thưa đức Phật:

– Bạch đức Thế Tôn! Đó là tay của ai?

Đức Phật đáp:

– Đó là cánh tay của tì-kheo Bàn-đặc, thầy vừa đắc đạo mấy ngày gần đây. Lúc nãy Như Lai trao bát cho thầy ấy. Song người gác cửa lại không cho vào, nên thầy phải duỗi cánh tay dài ra để trao bát cho Như Lai.

Nghe đức Phật nói vậy, nhà vua vội cho thỉnh Bàn-đặc vào. Bàn-đặc đi vào, uy thần hiển hiện khác thường.

Nhà vua thưa đức Phật:

– Bạch Thế Tôn, con nghe đồn tì-kheo Bàn-đặc bản tánh ngu muội, mới biết được một bài kệ, do đâu mà được đắc đạo?

Đức Phật dạy:

– Đâu cần phải học nhiều, quan trọng ở chỗ thực hành. Bàn-đặc đã hiểu nghĩa một bài kệ, rõ lý tỏ ngộ, thân, miệng và ý thanh tịnh như vàng ròng cõi trời. Tì-kheo học nhiều, không hiểu nghĩa lý, không thực hành, chỉ lao tâm nhọc trí, đâu có lợi ích gì!

Khi ấy, đức Thế Tôn liền nói bài kệ:

Dù tụng trăm ngàn chương

Không thấu đạt nghĩa lý

Không bằng một bài hay

Nghe rồi bỏ điều ác.

Dẫu tụng muôn ngàn lời

Không hiểu lợi ích gì

Không bằng chỉ một nghĩa

Nghe, thực hành được độ.

Dẫu tụng nhiều kinh điển

Không hiểu ích lợi gì

Chỉ rõ một câu pháp

Thực hành sẽ đắc đạo.

Đức Phật nói kệ xong, có ba trăm vị tì-kheo đắc quả A-la-hán. Vua, quần thần, phu nhân và thái tử đều rất hoan hỷ.

(Trích từ kinh Pháp cú thí dụ – TT. Thích Thiện Thuận và ĐĐ. Thích Nguyên Trang dịch)

Bài viết cùng chuyên mục