Tue, 03 / 2018 9:57 PM | Tánh Kỳ

“Con tôi, tài sản tôi, 
Người ngu sanh ưu não, 
Tự ta, ta không có, 
Con đâu, tài sản đâu.”

—————***—————

Thuở xưa, đức Phật đang hoằng hóa tại kinh thành Xá-vệ. Bấy giờ, trong thành có một bà-la-môn đã tám mươi tuổi, giàu có tột bực, nhưng lại tham lam, keo kiệt, ngu muội, rất khó giáo hóa. Ông ta không biết đến đạo đức, không nghĩ đến vô thường, lại ưa xây dựng nhà đẹp, nào là tiền sảnh hậu đường, đài hóng mát, phòng sưởi ấm, nhà đông nhà tây đến mấy chục gian. Lúc ấy, còn tiền sảnh của hậu đường chưa làm xong, bà-la-môn suốt ngày đích thân lo liệu sắp xếp chỉ đạo công việc. 
Một hôm, đức Phật dùng đạo nhãn quán sát, thấy ông ta sống không hết ngày nay sẽ qua đời khác. Thế mà ông ta chẳng hề hay biết, chỉ lăng xăng làm lụng đến nỗi thân mòn sức kiệt, tinh thần sa sút thật đáng thương. Biết vậy, đức Phật dẫn tôn giả A-nan đến nhà thăm hỏi ông ta: 
– Ông có mệt lắm không, nay xây dựng ngôi nhà này để làm gì? 
Ông ta trả lời: 
– Tiền sảnh để tiếp khách, hậu đường để ở, hai dãy nhà đông tây để làm chỗ ở cho con cháu, nô bộc và cất chứa tài sản. Mùa hè lên đài hóng mát, mùa đông vào ở phòng sưởi ấm. 
Đức Phật thân tình bảo: 
– Từ lâu, đã nghe danh đức của ông, nay tôi mới có dịp cùng trò chuyện. Tôi có một bài kệ rất ý nghĩa, có lợi ích cho kẻ còn người mất, nay muốn tặng ông. Chẳng hay ông có thể tạm gác lại công việc, cùng ngồi bàn luận được chứ? 
Ông già đáp: 
– Giờ tôi đang rất bận, không thể trò chuyện với Ngài được. Xin hẹn ngày mai, chúng ta sẽ cùng nhau hàn huyên. Còn bài kệ gì đó, ông có thể nói ngay bây giờ cũng được. 
Thế là, đức Thế Tôn nói bài kệ: 
Có con cái tài sản 
Kẻ ngu thêm bận lòng 
Ta còn chẳng phải ta 
Lo gì con với của. 
Nóng thì ở nhà này 
Lạnh lại sang nhà kia 
Người ngu lo tính mãi 
Chẳng biết sau đổi thay. 
Kẻ ngu chồng thêm ngu 
Tự cho mình là trí 
Ngu mà đòi hơn trí 
Kẻ ấy thật đại ngu. 
Nghe bài kệ xong, bà-la-môn nói: 
– Ngài nói bài kệ này hay quá, nhưng hôm nay tôi rất bận, ngày sau hãy đến rồi chúng ta bàn luận tiếp! 
Đức Thế Tôn thấy xót thương ông, nhưng đành ra về. Ngài đi chưa bao xa thì biến cố đã xảy ra. Ông già một mình chuyền rui lợp nhà, chẳng may cây rui rơi xuống trúng ngay đầu khiến ông ta chết ngay tại chỗ. Cả nhà đau đớn khóc than vang động xóm làng. 
Đi đến đầu làng, đức Phật gặp một nhóm khoảng mười vị Phạm chí. Các Phạm chí đến trước đức Phật hỏi: 
– Ngài từ đâu đến? 
Đức Phật đáp:
– Ta đến nhà ông lão vừa chết để thuyết pháp giáo hóa, nhưng ông không tin lời ta, không biết đời vô thường. Nay bỗng chốc đã thành người thiên cổ. 
Thế rồi, đức Phật nói bài kệ và giải thích ý nghĩa cho mọi người nghe. Nghe xong, ai nấy đều vui mừng và đắc đạo quả. 
Đức Thế Tôn nói thêm một bài kệ: 
Kẻ ngu gần người trí 
Như muỗng múc thức ăn 
Dù ngâm tẩm lâu ngày 
Vẫn không biết được pháp. 
Thông minh gần người trí 
Giống như lưỡi nếm vị 
Dù chỉ trong chốc lát 
Liền thấu tỏ đạo mầu. 
Bố thí không sáng suốt 
Sẽ rước họa vào thân 
Thích thú làm điều ác 
Chuốc thêm nạn cho mình. 
Làm nhiều điều bất thiện 
Sau dù có ăn năn 
Nước mắt vẫn đầm đìa 
Gieo nhân thì gặt quả. 
Các Phạm chí nghe được bài kệ này lòng tin càng thêm vững chắc, họ vui mừng đảnh lễ đức Phật và vâng theo lời dạy.

(Trích từ kinh Pháp cú thí dụ – TT. Thích Thiện Thuận và ĐĐ. Thích Nguyên Trang dịch)

Bài viết cùng chuyên mục